Bakım Onarımda İş Güvenliği Günümüz çalışanlarının en önemli sorunlarının başında İş Sağlığı ve İş Güvenliğinin geldiği konusunda hiç kuşku bulunmamaktadır. Sanayi toplumlarında toplam nüfusun 2/3amp;8217;nün sanayide çaliştiği göz önüne alınırsa İş Sağlığı ve İş Güvenliği sorununun toplumun temel sorunlarının başında yer alması doğal bir sonuçtur. öte yandan sanayileşmenin temelinde makirıalaşma vardır. Her geçen gün de yeni ve daha komplike makinalar bu oluşumda yer almaktadır, İş Sağlığı ve İş Güvenliği sorunun çözümünde makinalarla-insan ilişkilerinin düzenlenmesi, bu ilişkilerin belirli kurallara bağlanması ve standartlaştırılması bir zorunluluk olmaktadır.
Yapılan istatikler göstermektedir ki, iş kazaları sebeplerine göre sınırlandırıldıklarında makine kazaları 3. sırayı teshil etmektedir. Ayrıca kazalardan meydana gelen ölümler ve maluliyetler incelenecek olursa mekanik sebeplerinin 4. sırada olduğu, daimi, kısmi maluliyet kazalarına göre ise makine kazalarının baştan birinci sırayı teşkil ettiği görülür.
Kazalar, makina-insan ilişkileri yönünden incelendiğinde en tehlikeli kazaların, yani ölümcül ve sakatlık bırakan kazaların büyük bir kısmının, makinalarda yapılan Bakım-Onarım esnasında meydana geldiği görülmektedir. Ayrıca İş Sağlığı ve İş Güvenliği yönünden Bakım-Onarımda yapılan hatalar işyerinde çalışan diğer personeli de tehlikeye sokmaktadır.
öte yandan Bakım-Onarımda iş Güvenliği kuralları koymuş ve bu kuralları standarda bağlamış olan işyerleri ve işletmelerde iş kazaları, sadece Bakım-Onarım servislerinde değil, işletmenin diğer ünitelerinde de büyük oranda azalmaktadır. Bu bakımdan Bakım-0narımda iş güvenliği, İş Güvenliliginin en önemli halkalarından birini teşkil etmektedir.
Bakım-Onarımda İş Güvenliğini dört başlık altında inceleyebiliriz.
1- Makina Bakımlarında İş Güvenliği
2- Kaynak işlerinde İş Güvenliği
3- Kapalı yerlerde yapılan çalışmalarda İş Güvenliği
4- Yüksekte yapılan çalışmalarda İş Güvenliği

MAKİNA BAKIMLARINDA İŞ GÜVENLiĞi
Bilindiği üzere iş kazaları beş tane temel nedenin arka arkaya dizilmesi sonucu oluşmaktadır. Bunlardan biri olmadıkça bir sonraki ortaya çıkmamakta ve dizi tamamlanmadıkça da kaza ve yaralanma olmamaktadır. Sırasıyla her halka bir sonrakinin nedeni olup; diziliş genelden özele doğrudur. Bu beş temel faktöre quot;KAZA NEDENLERİ ZİNCİRİamp;8221; de denilmektedir.
Bunlar;
1- İnsan bünyesinin doğa ya da sosyal evrim karşısındaki zayıflığı.
2- Kişisel özürler (insanların dört dörtlük olmayışı, bir takım husurlarının veya zaaflarının bulunması)
3- Tehlikeli durumlar ve tehlikeli davranışlar.
4- Kaza olayı (Kazanın oluşması)
5- Yaralanma (Zarar veya Hasar)
İş Güvenliğinin temel ilkelerinin birinci maddesi, quot;Kaza nedenleri dizisinin beş halkadan ancak üçüncüsüne etki edilebilir. İş Güvenliğinin sağlanması çalışmaları güvensiz koşulların ve hareketlerin ortadan kaldırılması konusunda yoğunlaşırquot; denilmektedir. İş Güvenliğini sağlamak için:
1- Tehlikeli durumların ve tehlike kaynaklarının ortadan kaldırılması.
2- Tehlikeli davranışların önlenmesi şeklinde birinci temel ilke olarak karşımıza çıkmaktadır.
Konumuz Makina - Bakımlarında İş Güvenliği olduğuna göre, bakımlarda tehlikali durumlar va tehlike kaynakları nelerdir? Tehlikeli davranışlar nasıl ünlenir?
Her şeyden önce bu sorunların muhatabı insanlardır. Bir işyerinde, iş yaptıran ve yapan insanlar, yaptırdıkları ve yaptıkları işlerle ilgili tehlikeli durumları va tehlikeli davranışları bilmeleri gerekir. Bunun için de, işi yaptıran va yaparı kişilerde şu kavramların yerleşmesi gerekir.quot;
1. Güvenlik Bilinci: Kişinin güvensiz durum ve davranışları tanıyabilmesinin ve bu işlere zaman ayırmasının bir ölçüsüdür. BİLİNÇLİ OLMAK GÜVENLİĞİN TEMEL ANAHTARIDIR. Yapılan her iş bilinçli olarak yapılmalıdır. Kişi işini, aklını kullanarak ve aklını işine vererek yapmalıdır. Bilmeden ve bilinçsiz yapılan işlerin, işi yapan kişiye ve diğerlerine her zaman zarar varebileceği unutulmamalıdır.
Güvenlik bilinci mantık ve öngörü gerektirir. Güvenlik bilincini almış olan işçiler, dikkatli ve iyi çalışma alışkanlıkları olanlardır. Bu bilinçteki insanlar konulmuş olan İş Güvenliği kural ve standartlarına uyarlar.
2- Doğru ve Güvenli Çalışma Alışkanlığı: quot;YAPTIĞINIZ İŞ GÜVENLİ DEĞİLSE DOĞRU DA DEĞİLDİR. DOĞRULUĞUNDAN EMİN OLMADIĞINIZ İŞLERİ YAPMAYINIZ.quot; sloganları çalıştıran ve çalışan herkes tarafından benimsenmeli ve uygulanmalıdır.
3- Gör-Düşün-Yap Prensibi: YAPILAN HER İŞTE GÜR-DÜŞÜN-YAP PRENSİBİ UYGULANMALIDIR. Kişi yapacağı her işi görüp ve nasıl yapacığını düşündükten sonra yapmalıdır. Bu kurala uymadan yapılan her işte kişi kaza yapmaya adaydır.
4- Koruyucu malzome kullanma alışkanlığı: GEREKLİ OLAN YERLERDE VERİLMİŞ OLAN KORUYUCU MALZEMELER MUTLAKA KULLANILMALIDIR. Kişi, ne kadar deneyimli olursa olsun, gerekli olan yarlerde koruyucu malzeme takmadan çalışmamalıdır. Baret giymek, emniyet kemeri takmak ve gözlük kullanmaktan kişiye bir zarar gelmez. Ancak takmamaktan çok şey kaybedebilir.
5- Güvenlik Kurallarına Uyma Alışkanlığı: GÜVENLİK KURALLARINA UYAN KİŞİLERİN KENDİ MENFAATLARINA HAREKET ETTİKLERİNİ BİLMELERİDİR. Kaza yaptığında her şeyden önce kişinin kendisi zarar görecektir.
Bu temel bilgilerden sonra makina bakımlarında uyulması gerekli İş Güvenliği kurallarına şöyle sıralamak mümkündür:
l- Çalışan makina üzerinde hiç bir surette bakım yapılmamalıdır. Makina tamamen durduktan sonra bakım, temizlik ve yağlama gibi işlemler yapılmalıdır.
2- Bakıma alınan makinanın elektrik devresinin akımı kesilmeli ve ş kilitlenmeli, kilitleme tertibatı yok ise sigorta alınmalıdır ve ş üzerine ikaz levhası asılmalıdır.
3- Ünitedeki makina ve donanımlarında yapılacak bakımlarda, işin yapılma şekli ve zamanı için işin sahibi olan kısımla anlaşma sağlanmalı ve gerekli hallerde zehirli, zararlı ve yanıcı maddelerin olup-olmadığı konusunda İŞ GÜVENLİĞİ servisine kontrol ettirilip çalışma izni alınmalıdır. İş Güvenliği yetkililerin öngördüğü önlemler alınmadan çalışmaya başlanmamalıdır.
4- Basınçlı kaplar ve kazanlar basınç altına iken bakım-onarım yapılmamalıdır.
5- Zorunlu olmadıkça zehirli ve tehlikeli işler hava kararmaya başladıktan sonra yapılmamalıdır.
6- Bakım ve onarım işinin yapılması için koruyucu aksamın çıkarılması durumlarında, bakım işi bittikten sonra koruyucu tekrar yerine takılmalıdır. Koruyucu aksam takılmadan makina çalıştırılmamalıdır.
7- Asit, kostik gibi korozif maddeler ile parlayıcı ve zehirli maddelerin taşındığı boruların manşon ve flanşlarının sökülmesi gerektiğinde, önce flanşların alt kısımlarındaki somunlar sızıntı başlayıncaya dek gevşetilmeli, sızıntı bittikten sonra flanşlar tamamen açılmalıdır. Birbirine kaynamış olan flanşlar uygun bir aletle sızıntı alttan olacak şekilde açılmalıdır.
8- Çalışmada sakınca görülen, koruyucusu olmayan veya yetersiz olan makinalar devreye alınmamalı, çalışıyor ise hemen durdurulmalı, makinanın çalıştırma butonu yanına lehva asılmalı ve ilgililere haber verilmelidir.
9- Makinanın dönen kısımlarına el sürülmemelidir. Kayışlar dönerken yağ, raçine vb. maddeler sürülmemelidir.
10- İşlenecek parçalar tezgahlara sağlam olarak bağlanmalıdır. Çıkan talaşlar elle temizlenmemelidir.
11- Takımlar, temizleme malzemeleri gibi alet ve edavatlar makinaların üzerine ve dişli kutuları içine konulmamalıdır.
12- Basınçlı hava çıkış hortumlarının önünde ve makina gövdesinin açıkta dönen yerleri yakınında durulmamalıdır.
13- Zemine dökülen, aşındırıcı, yanıcı ve kayganlık yaratıcı maddeler hemen temizlenmelidir.
14- Parça temizliğinde zorunlu olmadıkça benzin, tiner gibi patlayıcı maddeler kullanılmamalıdır. Parça temizliği mazot, gaz yağı gibi daha az yanıcılarla ve açık havada yapılmalıdır.
15- Yırtık, sökük ve sarkıntılı elbiseler giyilmemeli ve bakım anında kolye, saat ve yüzük takılmamalıdır.

ATELYELER öZEL GÜVENLİK öNLEMLERİ REHBERİ
1. Atelyelerin çalışma koşullarının daha güvenli ve daha verimli olması için yerini tezgahını temiz tut.
2. İşe başlamadan ve iş bitiminde daire yetkilisine kesinlikle haber ver.
3. Cihaz bakimi veya kazanların veya tesisatın çalışmasına engel olmayacak görülebilir yerlere gerekli ikaz levhalarını asmadan işe başlama.
4. Daima işe uygun sağlam avadanlık kullan.
5. Kriko veya kaldıraç ile çalışırken dayanma noktasının sağlam olmasına dikkat et.
6. Zımpara taşı, seyyar taşlama ve keski kullanırken kesinlikle gözlük tak.
7. Taşlama tezgahların yan ve ön korkuluksuz kesinlikle kullanma.
8. Zımpara taşlarını, teknisyen veya usta başına sormadan değiştirme.
9. Kordon ve fişleri sağlam olmayan elektrikli el aletlerini kullanma. Onarılması için yetkililere ikazda bulun.
10. Matkap, freze, torna tezgahlarından çıkan talaşları, el ile temizleme. Bu iş için uygun fırça veya aparatlar kullan.
11. Dönen parçaları kesinlikle üstüpü ve bez ile silme elle frenleme yapma, saçını ve giysilerini kaptırmaktan koru.
12. Tezgahından çıkan talaşın başkasına zarar vermemesi için paravan kullan.
13. Torna tezgahını çalıştırmadan öne mutlaka ayna anahtarını çıkar.
14. Tazyikli hava ile temizlik yaparken kesinlikle gözlük kullan. Yakın çevrende bir başkasının bulunmamasına dikkat et.
15. Tornada uzun parça işlerken çıkıntı yapan kısmın kimseye zarar vermemesine dikkat et.
16. Uzun parçaları fabrika içinde veya dışında taşırken gerekli işaretlemeyi yap.
17. Kaldırma makinalarına (Vinç, jaraskal, trifor, asansör ve forklift v.s) üzerinde yazılı tonajdan fazla yük yükleme.
18. Kaldırma makinalarında anormal bir durma görürsen kullanma. Hemen amirine haber ver.
19. Yük kaldırma ve indirmesinde, yükün altında kesinlikle durma.
20. Kazan veya kaplarda çalışacağın zaman sıcaklık 50Ã402;Æ8217;Ã8218;Æ8217;Ã402;¢Ã8218;â8218;¬Ã8218;Å¡Ã402;Æ8217;Ã8218;â8364;353;Ã402;â8364;353;Ã8218;°Cye düşmeden içeri girme.
21. Bakım ve onarım personeli olarak, yalnız bu emniyet kaidelerinden başka, fabrikanın diğer kısımlarının emniyet önlemlerini öğren.
22. Matkapla çalışırken, deleceğin parçayı matkap masasına (veya mengenesine) iyice tuttur, sonra delik del, matkabı durdurmadan, parçaya veya matkaba hiç bir işlemde bulunma.
23. Arkadaşının çekiç veya ağır bir şeyle üzerine vurduğu aleti elle tutma, uygun bir pena, kıskaç gibi aletler kullan.
24. Besleme ve kaynak kablolarını, üzerinden araba, taşıt geçmesi halinde zedelenmeyecek ve bozulmayacak şekilde döşe ve emniyete al.
25. Yüksek yerlerde çalışırken mutlaka emniyet kemeri kullan. Kemerin ipini sağlam yere bağla.
26. İskele kullanman gereken yerde mutlaka iskele kullan.
27. İskele üzerindeki gezinti tahtalarını her iki ucundan iskeleye sağlamca bağla / çak.
28. Şekil vermek için ısıtılmış boruların kimseye zarar vermemesi için tebeşir ile işaret et.
29. Isıtılarak ve kum doldurularak boru bükerken temiz ve kuru kum kullan.
30. Isıtılmakta olan bir borunun ucunda durma.
31. Çapları dar veya içleri yağlı maddelerle kirli boruları ısıtırken tedbirli ol.
32. Asetilen ve oksijen tüplerini fırlatmak, yuvarlamak, zedemelere ve şiddetli sarsıntılara sebebiyet verecek şekilde bırakmak tehlikeli ve yasaktır.
33.Asetilen ve oksijen tüplerini kullanırken, depolarken, doğrudan doğruya güneş ışıklarının altında ve aşırı soğukta bırakma.
34. Asetilen ve oksijen tüplerini ateş bulunan yerler civarına koyma ve yanma tehlikesi olan maddelerle birlikte depolama.
35. Dik duran tüpleri (Çember veya uygun bir şeyle) düşmeye karşı emniyete al.
36. Oksijen tüplerini, ventil gibi aksamını yağlı maddelerle temas ettirme.
37. Katiyyen yağlı ellerle yağlı üstüpü veya bezlerle oksijen tüplerinin ventillerini açma.
38. Asetilen, oksijen tüpleri gibi yüksek basınçlı tüplerin armatür ve bağlantılarında conta olarak kösele kullanma. Yalnız bu iş için hazırlanmış hususi contaları kullan aksi taktirde ventil yanmaları meydana gelebilir. Paslanan ventil ve aksamı tel fırçalarla temizlenir.
39. Tüp ventillerini sıkı kapat, önce ventili az olarak aç, böylece pas ve pislikleri ağızından uzaklaştır. Sonrada basınç düşürme manometresini tak.
40. Basınç düşürme manometresi başlangıçta yavaş açılır, eğer hızlı açılırsa, yüksek basınçla gelen oksijen içerde kalan hava ve gazı ısıtarak sıkıştırma salamastraları veya burada bulunan tozlarının testil ile tutuşur ve dolayısıyla manometrenin yanmasına sebep olur.
41. Donan ventilleri (oksijen veya asetilen) sıcak su veya sıcak havlu ile çöz. Bu iş için asla açık alev veya ateş kullanma.
42. Asetilen ve oksijen tüplerinin ventillerini yavaş yavaş aç, genel olarak bu ventillerin V olanlarını 1/4 veya 1/2 defa döndürmek kafidir.
43. Kaynak işlerini bitirir bitirmez, tüplerin ventillerini kapat ve basınç düşürme manometresini gevşet.
44. Oksijen ve asetilen tüplerini, yatay olarak bulundurmak isteniyorsa, baş kısmının altına bir altlık koyarak yukarı kaldır ve manometreyi üst kısımda bırak. Adı geçen tüplerin başlık kısmını hiç bir şekilde aşağıda bulunacak şekilde kullanma.
45. Boşalan asetilen ve oksijen tüplerinin ventillerini kapat, muhafazasını tak. Dolu tüpler gibi muhafaza et.
46. Asetilen ve oksijen tüplerinin ventillerini kapat, bu iş için herhangi bir alet kullanma.
47. Asetilen ve oksijen tüplerinin ventil millerinin sızdırıp sızdırmazhğını kontrol etmek için sabunlu ve ventilleri tüplere takmadan sızdırma olup olmadığını iyice kontrol et.
48. Oksijen ve asetilen tüplerini manyetik krenlerle nakletme.
49. Asetilen ve oksijen tüplerini yatay olarak istif etmek istersen, istif yüksekliğini 4 tüpen fazla yapma ve alt sıraya tüpleri yerleştir. Yanlarıda iyice takozla.
50. Oksijen tüplerini hiç bir zaman asetilen tüpleri ile birlikte depolama.
51. Yanar haldeki üflecleri tüplerin üstüne asma.
52. Oksijen tüplerini destek olarak kullanıp, üzerinde kaynak yapma.
53. Kaynaktan sonra üflece ait parçaları tekrar kutusuna veya duvardaki askısına koy hiç bir zaman fırlatıp atma.
54. Kaynak için kullanılan oksijen ve asetilen hortumlarını sızdırmazlık durumlarını sık sık kontrol et ve daima hortum kelepçeleri kullan.
55. Kaynak üfleçlerinin ağız beklerini açıp kapamak için daima kendilerine mahsus özel anahtarlarını kullan. Kaynak üflecini soğutmak istediğin zaman, yanıcı gazı kapat, oksijeni aç ve üfleci temiz su içine daldır.
56. Kaynak esnasında alev geriteperse hemen kapat ve tüplerin ısınıp, ısınmadığını kontrol et. Isınma var ise derhal ilk amirine haber ver.
57. Kaynak üflecinin ağzının tıkaması halinde her iki gazı kapat ve özel ağız raybaları ile üflecin ağzını temizle.
58. Kaynak esnasında yanar haldeki üfleci devirilerek herhangi bir tehlikeye meydan vermeyecek şekilde kaynak masasının üzerindeki hususi üfleç askısına as.
59. Asetilen tüplerinde hortum bağlantısı olarak bakır boru kullanma.
60. Kaynak işleri bittikten sonra, üfleci yerine kaldırmadan evvel iyice temizle ve içinde gaz bırakma, aksi taktirde artık gazlar yayılarak patlayıcı gaz karışımı hasıl edilebilir.
61. Elektrik ark kaynağı yaparken kuru eldiven kullan ve penselerinin, kablolarının tamamen izole edilmiş olduğunu kontrol et.
62. Elektrik ark kaynağı yaparken kaynak aralarında, yani makina boşta çalışırken elektrod pensesini koltuğunun altında tutma, izole edilmiş bir parça üzerine (mesela bir tahta parçası gibi) bırak.
63. Elektrik ark kaynak kablosunu takarken veya kutupları değiştirirken makinayı boşta çalıştırma. Yani bu işleri makinada cereyan yokken yap.
64. Elektrik ark kaynağını kapalı kab, kazan depo v.s gibi dar yerlerde yapıyor isen yalnız doğru akım, boşta çalışma gerilimini sınırlayan koruyucu şler ve kendini metal kısımlarla temasını kesecek lastik veya tahta altlık, ayakkabı vs. kullan.
65. İçerisine alkol, benzin, aseton, benzol, katran ve yağ gibi ateş ile teması halinde tehlike arz eden katı, sıvı ve gazlar bulunan veya daha evvel bu maddeleri ihtiva edip de boş olan fıçı, bidon, varil vs. kabların kaynak, tamirat ve vs. işlemleri için aşağıdaki hususlara uy.

a.Kullanılmış bu kabların açılması, tamiri, kontrolü ve temizlenmesi için yetkililerden izin al.
b.Bu kablar üzerinde bulunan civata, perçin, kaynak, sıkma çemberi gibi kısımların
sıkışması veya bozulması halinde kıvılcım husule getirmeyen özel takımlar kullan, bu
işler için hiç bir surette kaynak alevi gibi açık alev veya tavla demir kullanma.
c. Bu kapların içini aydınlatmak istediğin taktirde, en fazla 42 volt ile çalışan lamba
kullan, hiç bir surette bu iş için açık alev bulundurma.
d. Adı geçen bu kabların temizlenmesi için izin aldıktan sonra, temizleme usulünü
seçmek için daha evvel bu kabın nerede kullanıldığını öğren, buna göre temizle. Ancak temizleme usulünü bilmiyorsan öğren.
e. Temizlenmiş kabların henüz temizlenmemiş kablarla karışmaması için üzerlerini
işaretle ve ayrı bir yerde muhafaza et.
f. Temizlenmemiş ve açılmamış kabların yanında sigara içme.